Een automatische schakelaar maakt gebruik van een sensor om in werking te worden gesteld. Dit is in de meeste gevallen een onzichtbare infrarood sensor. Een dergelijk sensor reageert op warmte of beweging. Op het moment dat de sensor iets registreert zal de schakelaar worden omgezet en een apparaat in werking worden gesteld.

De toepassing van automatische schakelaars is heel divers. Ze kunnen worden gebruikt om het licht te ontsteken in een ruimte wanneer er iemand binnenkomt ook kan een afzuigsysteem worden aangeschakeld door middel van een automatische schakelaar.

Het gebruik van een automatische schakelaar heeft als voordeel dat er geen onnodige energie wordt verspilt. Het licht gaat immers pas aan op het moment dat er iemand een ruimte betreedt. Wanneer er dan, na verloop van tijd, geen beweging of warmte meer wordt waargenomen dan zal de automatische schakelaar het betreffende apparaat weer uitschakelen waardoor het energieverbruik ook weer wordt stop gezet.

Een andere veel gebruikte toepassing voor een automatische schakelaar is het aan- en uitschakelen van afzuigsystemen. Zodra men bijvoorbeeld een toilet of badkamer betreedt dan zal de afzuiging in werking worden gesteld door de automatische schakelaar. Op het moment dat de ruimte weer wordt verlaten zal de afzuiging nog een (vooraf ingestelde) tijd blijven werken om dan automatisch uitgeschakeld te worden.

Door een automatische schakelaar te gebruiken vergeet men dus nooit meer om het apparaat uit te schakelen dat op de automatische schakelaar is aangesloten. Er blijven geen apparaten of lichten aanstaan wanneer niemand in de ruimte aanwezig is.